Οι κάτοικοι της Λάρισας -καθώς και των περισσότερων θεσσαλικών πόλεων- έρχονται αντιμέτωποι κάθε χειμώνα με έναν αόρατο, αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνο «εχθρό». Η ατμοσφαιρική ρύπανση από αιωρούμενα μικροσωματίδια, κυρίως ΡΜ10 και -ακόμα πιο ανησυχητικά- ΡΜ2,5, καταγράφει σταθερά υπερβάσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν τα όρια του συναγερμού, θέτοντας σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Τα επίσημα στοιχεία από τους σταθμούς μέτρησης ποιότητας της ατμόσφαιρας δείχνουν ότι στη Λάρισα οι συγκεντρώσεις των ΡΜ2,5 μπορούν να φτάσουν ακόμη και έξι έως οκτώ φορές πάνω από το ημερήσιο όριο των 25 μg/m³, ενώ οι υπερβάσεις στα ΡΜ10 είναι, επίσης, συχνές και εκτεταμένες. Πρόκειται για επίπεδα ρύπανσης που δεν μπορούν να θεωρηθούν ούτε παροδικά ούτε ανεκτά.
«ΕΙΝΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ»
Μιλώντας στην «ΕτΔ», ο χημικός και περιβαλλοντολόγος, ειδικός σύμβουλος του περιφερειάρχη Θεσσαλίας για θέματα Περιβάλλοντος και Κλιματικής Κρίσης κ. Ζήσης Αργυρόπουλος ξεκαθαρίζει ότι το φαινόμενο της αιθαλομίχλης δεν οφείλεται απλώς στις καιρικές συνθήκες, αλλά έχει βαθύτερα αίτια.
«Το πρόβλημα της σωματιδιακής ρύπανσης δεν είναι καινούριο. Εμφανίστηκε με ένταση από τα πρώτα χρόνια της οικονομικής κρίσης και αποτελεί μία από τις πιο δυσάρεστες «ουρές» της», επισημαίνει.
«Η διάλυση της κεντρικής θέρμανσης στις πολυκατοικίες, η ενεργειακή φτώχεια και η στροφή χιλιάδων νοικοκυριών σε τζάκια και ξυλόσομπες, συχνά με καύσιμα χαμηλής ποιότητας, δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα».
ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΠΩΣ ΚΟΡΥΦΩΝΕΤΑΙ Η ΡΥΠΑΝΣΗ
Ο κ. Αργυρόπουλος επισημαίνει ότι σήμερα οι σταθμοί μέτρησης στις θεσσαλικές πόλεις λειτουργούν υποδειγματικά, προσφέροντας συνεχή και αξιόπιστη εικόνα της ποιότητας του αέρα. Τα δεδομένα αποκαλύπτουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα αύξησης των μικροσωματιδίων:
– Πρωινές ώρες (08:00 – 11:00): Η αύξηση συνδέεται κυρίως με την έντονη κυκλοφορία οχημάτων, ενώ σε μικρότερο βαθμό συμβάλλει και η καύση στερεών καυσίμων. Στον Βόλο, επιπλέον, καταγράφεται επιβάρυνση από τη βιομηχανική δραστηριότητα.
– Απογευματινές και βραδινές ώρες (18:00 – 24:00): Πρόκειται για το πιο κρίσιμο διάστημα, καθώς κορυφώνεται η χρήση τζακιών και ξυλόσομπων, ενώ η αγορά παραμένει ανοιχτή και η κυκλοφορία αυξημένη.
– Αργίες και Σαββατοκύριακα: Οι υψηλές συγκεντρώσεις παρατηρούνται κυρίως από το απόγευμα έως τις πρώτες πρωινές ώρες. «Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η αύξηση των ΡΜ2,5», τονίζει χαρακτηριστικά ο κ. Αργυρόπουλος. «Πρόκειται για πολύ λεπτά σωματίδια που εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και στο καρδιαγγειακό σύστημα. Η επικινδυνότητά τους ενισχύεται όταν περιέχουν βαρέα μέταλλα ή τοξικές ενώσεις, όπως οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες».
Η ΕΙΚΟΝΑ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ
Στην πόλη της Λάρισας λειτουργούν σήμερα τρεις σταθμοί μέτρησης ποιότητας της ατμόσφαιρας:
– Στο Διοικητήριο της Περιφέρειας Θεσσαλίας, στην πλατεία Ρήγα Φεραίου.
– Στην αυλή της πρώην ΥΕΒ επί της οδού Φαρσάλων.
– Στην αυλή του 6ου Λυκείου στη Νεάπολη.
Όπως σημειώνει ο κ. Αργυρόπουλος, ο σταθμός στο Διοικητήριο είναι τοποθετημένος σε ακατάλληλο σημείο, καθώς βρίσκεται στην ταράτσα του κτιρίου και θα έπρεπε να μεταφερθεί στο ύψος του εδάφους για πιο αντιπροσωπευτικές μετρήσεις.
Τα στοιχεία από τις αρχές Νοεμβρίου δείχνουν σταθερά αυξημένες συγκεντρώσεις μικροσωματιδίων, που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν: Έως τέσσερις φορές πάνω από το ημερήσιο όριο των ΡΜ10 (50 μg/m³) και έως οκτώ φορές πάνω από το όριο των ΡΜ2,5 (25 μg/m³).
Η εικόνα επιδεινώνεται όταν επικρατούν συνθήκες άπνοιας, αυξημένης υγρασίας και θερμοκρασιακής αναστροφής, οι οποίες εγκλωβίζουν τους ρύπους χαμηλά, στο επίπεδο όπου κινούνται και αναπνέουν οι πολίτες.
«ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΩΝ ΥΠΑΝΑΠΤΥΚΤΩΝ»
Ο κ. Αργυρόπουλος δε διστάζει να μιλήσει για κοινωνικό πρόσημο της αιθαλομίχλης. «Διεθνώς, η αιθαλομίχλη θεωρείται «ρύπανση των υπανάπτυκτων», σε αντίθεση με το φωτοχημικό νέφος που συνδέθηκε ιστορικά με τις κοινωνίες της ευμάρειας», αναφέρει. «Δεν μπορείς να ζητάς από έναν οικονομικά ευάλωτο πολίτη να μη ζεσταθεί. Γι’ αυτό και το πρόβλημα δε λύνεται με απαγορεύσεις, αλλά με πολιτικές που μειώνουν την ενεργειακή φτώχεια». Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η οδηγία 2881/2024/ΕΕ, που θα ενσωματωθεί σύντομα στην εθνική νομοθεσία, που μετατρέπει το όριο των ΡΜ2,5 από ετήσιο σε ημερήσιο από την 1η Ιανουαρίου 2030, εισάγει τη μέτρηση της χημικής σύστασης των σωματιδίων (βαρέα μέταλλα όπως Hg, As, Cd, Ni) και προβλέπει για πρώτη φορά το δικαίωμα των πολιτών να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη αν θεωρούν ότι υπέστησαν βλάβη της υγείας τους.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, μάλιστα, εισηγείται ακόμα αυστηρότερα όρια, στα 10 μg/m³, και μελλοντικά στα 5 μg/m³.
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Σε ανάλογη κατάσταση, ο Δήμος Ιωαννιτών είχε ζητήσει την ενεργοποίηση υπουργικών αποφάσεων των ετών 2013-2014, που προέβλεπαν εκπτώσεις ή απαλλαγές στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για ευάλωτες οικογένειες σε περιόδους έντονης ρύπανσης. Ωστόσο, οι αποφάσεις αυτές ουδέποτε εφαρμόστηκαν, γεγονός που, όπως σημειώνει ο κ. Αργυρόπουλος, δείχνει τη δυστοκία της κεντρικής διοίκησης να αναλάβει ουσιαστικές δεσμεύσεις.
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας έχει ξεκινήσει εδώ και έναν χρόνο, αρχικά από τον Βόλο και σταδιακά και στις άλλες πόλεις, συστηματικές επαφές με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς: Δήμους, βιομηχανίες, ΚΤΕΛ, ιατρικούς συλλόγους και επαγγελματικούς κλάδους. «Για κάθε φορέα τίθενται συγκεκριμένες δεσμεύσεις και χρονοδιαγράμματα. Δεν αρκεί, αλλά είναι ένα πρώτο βήμα», σημειώνει. Σύμφωνα με μελέτες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, για κάθε αύξηση των ΡΜ2,5 κατά 10 μg/m³, η νοσηρότητα αυξάνεται κατά 0,8% και η θνησιμότητα κατά 0,6%. Αυτό μεταφράζεται σε περισσότερες εισαγωγές στα νοσοκομεία, αυξημένες φαρμακευτικές δαπάνες, απώλεια εργατοωρών και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. «Το κόστος πρόληψης είναι πολύ μικρότερο από το κόστος της αδράνειας», καταλήγει ο κ. Αργυρόπουλος. «Γιατί η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα. Είναι ζήτημα υγείας, κοινωνικής δικαιοσύνης και ποιότητας ζωής».
Τι είναι τα αιωρούμενα μικροσωματίδια (PM10 & PM2,5)
Τα αιωρούμενα μικροσωματίδια (Particulate Matter – PM) είναι πολύ μικρά στερεά ή υγρά σωματίδια που αιωρούνται στον αέρα και εισπνέονται χωρίς να γίνονται αντιληπτά. Δεν είναι απλώς «καπνός», αλλά μείγμα αιθάλης, σκόνης και υπολειμμάτων καύσης, που συχνά περιλαμβάνει τοξικές ουσίες.
PM10
Σωματίδια με διάμετρο έως 10 μικρόμετρα (περίπου 7 φορές μικρότερα από το πάχος μιας ανθρώπινης τρίχας). Εισέρχονται στο ανώτερο αναπνευστικό σύστημα και προκαλούν ερεθισμούς, βήχα και επιδείνωση άσθματος.
PM2,5
Σωματίδια με διάμετρο έως 2,5 μικρόμετρα – τα πιο επικίνδυνα. Διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και μπορούν να περάσουν στο αίμα, επιβαρύνοντας την καρδιά και τον εγκέφαλο. Συνδέονται με καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια και καρκίνο του πνεύμονα.
Από πού προέρχονται:
– Καύση ξύλων και πέλετ σε τζάκια και ξυλόσομπες.
– Καυσαέρια και φθορά οχημάτων.
– Βιομηχανική δραστηριότητα.
Γιατί είναι χειρότερα τον χειμώνα:
Η αυξημένη χρήση στερεών καυσίμων, σε συνδυασμό με άπνοια και υγρασία, εγκλωβίζει τους ρύπους χαμηλά πάνω από τις πόλεις, δημιουργώντας το φαινόμενο της αιθαλομίχλης.
Θανάσης Αραμπατζής
