Ουσιαστικά πρόκειται για την έναρξη ενός κύκλου διαδικασιών που με το κλείσιμό του η Οικία Αλεξάνδρου θα έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέα, με την πόλη να διασώζει ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα δείγματα της παλαιότερης αστικής αρχιτεκτονικής της πόλης. Σημειώνεται ότι μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας απαγορεύεται οποιαδήποτε επέμβαση στο κτίριο. Μάλιστα, σύμφωνα με τον νόμο, ακόμη και εργασίες που ενδεχομένως εκτελούνται με παλαιότερη οικοδομική άδεια θα πρέπει να διακοπούν, μέχρι να ληφθεί η τελική υπουργική απόφαση.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ
Η περιοχή όπου βρίσκεται η Οικία Αλεξάνδρου ανήκει στον πυρήνα της παλιάς Λάρισας και περιλαμβάνεται στην αρχαιολογική ζώνη που προστατεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού. Σήμερα το αστικό τοπίο χαρακτηρίζεται κυρίως από σύγχρονες πολυώροφες πολυκατοικίες, οι οποίες αντικατέστησαν σταδιακά τα παλαιά νεοκλασικά αρχοντικά που κυριαρχούσαν στην περιοχή μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τις αλλαγές στην αστική ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων, ιδιαίτερα μετά την εισαγωγή της οριζόντιας ιδιοκτησίας το 1927 και την εξάπλωση της αντιπαροχής τις δεκαετίες του 1950 και 1960. Στη Λάρισα, η εικόνα της παλιάς πόλης μεταβλήθηκε ακόμα περισσότερο μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1941 και τους βομβαρδισμούς της ίδιας περιόδου, που προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε πολλά νεοκλασικά κτίρια. Όσα από αυτά διασώθηκαν τότε, κατεδαφίστηκαν στα επόμενα χρόνια, δίνοντας τη θέση τους σε νεότερες κατασκευές. Σήμερα τα ελάχιστα κτίρια που έχουν απομείνει λειτουργούν ως μάρτυρες της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής εξέλιξης της πόλης.
ΕΝΑ ΚΤΙΡΙΟ ΑΝΩ ΤΩΝ 100 ΕΤΩΝ
Η Οικία Αλεξάνδρου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της ιστορικής διαδρομής. Πρόκειται για γωνιακό διώροφο κτίριο με ημιυπόγειο, το οποίο οικοδομήθηκε πριν από το 1920 -πιθανότατα γύρω στο 1911- και αποτέλεσε την κατοικία της οικογένειας Αλεξάνδρου. Το ακίνητο αγοράστηκε το 1922 από τον Ιωάννη Αλεξάνδρου και στη συνέχεια κληροδοτήθηκε στον γιο του Δημήτρη («Δημητράκη») Αλεξάνδρου, ο οποίος έζησε εκεί μέχρι τον θάνατό του το 2023.
Το κτίριο υπέστη σημαντικές ζημιές το 1941 από τον σεισμό και τους βομβαρδισμούς, γεγονός που οδήγησε σε εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης μεταπολεμικά. Ο πρώτος όροφος ανακατασκευάστηκε το 1946, ενώ στη συνέχεια έγιναν επιπλέον παρεμβάσεις, όπως η επίχωση του υπογείου μετά τη διάνοιξη της οδού Παύλου Μελά και η ανακατασκευή της στέγης.
Από αρχιτεκτονική άποψη, το κτίριο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αποτελεί μίξη διαφορετικών αρχιτεκτονικών ρευμάτων. Η αρχική του μορφή ήταν τυπικά νεοκλασική, όμως η μεταπολεμική ανακατασκευή του ορόφου υιοθέτησε στοιχεία πρώιμου μοντερνισμού. Παρά τις αλλαγές, αρκετά από τα νεοκλασικά χαρακτηριστικά παραμένουν εμφανή, όπως η τριμερής διάταξη της όψης σε βάση, κορμό και στέψη, οι αναλογίες των ανοιγμάτων και η συμμετρική διάταξη των παραθύρων.
ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΞΙΑ
Στο εσωτερικό του κτιρίου υπήρχαν πλούσια διακοσμητικά στοιχεία, όπως οροφογραφίες, τσιμεντοπλακίδια, ξύλινα κουφώματα και μια χαρακτηριστική ξύλινη σκάλα με μασίφ κουπαστή. Σημαντικό μέρος του εξοπλισμού -έπιπλα, καθρέπτες, πολυέλαιοι και άλλα αντικείμενα- δωρίστηκε μετά τον θάνατο του ιδιοκτήτη στο Λαογραφικό Μουσείο Λάρισας.
Η οικία συνδέεται και με τον ελληνικό κινηματογράφο, καθώς χρησιμοποιήθηκε ως σκηνικό σε σκηνές της ιστορικής ταινίας «Παπαφλέσσας» το 1971. Παρά τις φθορές που έχει υποστεί, η υπηρεσία του ΥΠΕΝ εκτιμά ότι το κτίριο διατηρεί σημαντική αρχιτεκτονική και ιστορική αξία. Όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική έκθεση, αποτελεί μάρτυρα της εξέλιξης της πόλης και λειτουργεί ως «τοπόσημο» στο αστικό περιβάλλον της περιοχής, ανάμεσα σε νεότερα κτίρια χωρίς ιδιαίτερο μορφολογικό χαρακτήρα.
ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΗ
Για το θέμα της κατεδάφισης έχουν εκφραστεί διαφορετικές απόψεις από υπηρεσίες και φορείς. Η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων Θεσσαλίας είχε γνωμοδοτήσει θετικά για την κατεδάφιση, εκτιμώντας ότι το κτίριο έχει χάσει μεγάλο μέρος της αυθεντικότητάς του λόγω των μεταγενέστερων επεμβάσεων.
Αντίθετα, φορείς της πόλης υποστηρίζουν τη διατήρησή του. Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Λάρισας υπέβαλε αίτημα χαρακτηρισμού ως διατηρητέου, ενώ το κτίριο έχει καταγραφεί από ομάδα εργασίας του ΤΕΕ ως «ενδιαφέρον» από αρχιτεκτονικής άποψης. Υπέρ της προστασίας του τάχθηκε και το Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας Λάρισας, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να χαθεί οριστικά η αρχιτεκτονική μνήμη της πόλης. Με βάση τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν, η ΔΑΟΚΑ εισηγείται την έκδοση υπουργικής απόφασης για τον χαρακτηρισμό της Οικίας Αλεξάνδρου ως διατηρητέου κτιρίου. Η πρόταση προβλέπει την προστασία του αρχικού κτιρίου, ενώ τυχόν μεταγενέστερα προσκτίσματα ή αλλοιώσεις θα εξεταστούν από το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής. Εφόσον ο χαρακτηρισμός ολοκληρωθεί, θα απαγορεύεται η κατεδάφιση ή αλλοίωση των αρχιτεκτονικών στοιχείων του, ενώ θα επιτρέπονται μόνο εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και ενίσχυσης που δε θα αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του. Η τελική απόφαση αναμένεται μετά την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας διαβούλευσης και την έκδοση της σχετικής υπουργικής απόφασης.
Θανάσης Αραμπατζής
